“İnsan toprağa döner ama hatıralar toprağın içinde yaşamaya devam eder.”

Toprak Ana
Cengiz AytmatovCengiz Aytmatov, Toprak Ana romanında erkekleri askere alınan bozkırın ortasındaki bir Kırgız köyünde geride kalanların çektiği sıkıntıları anlatıyor. Eldeki yetersiz yiyeceğin muhtaç olandan başlanarak dağıtılması, dört gözle beklenen hasat zamanları, umutların hasat zamanına ertelenmesi, savaş yüzünden ürünün hemen hepsinin merkezden istenmesi, boşa çıkan umutlar, yine açlık, sefalet, bir yandan cepheden gelen ölüm haberleri, umutsuz bekleyişler, savaşın uzun sürmesi üzerine aşağı çekilen cepheye çağrılma yaşı, anaların evlatlarını bir bir askere göndermesi, ayrılıklar, gözyaşları... Yani tek kelimeyle ve bütün zulmetiyle; savaş. Cengiz Aytmatov, o her zamanki berrak ve akıcı üslûbuyla bizleri, adeta insanları öğütür gibi harcayan savaş düzeneğinin yarattığı trajedilerle sarsıyor.
“Bir annenin yüreği savaşın en sessiz mezarlığıdır.”
“Toprak her şeyi hatırlar.”
“Toprak Ana, söyle bana: İnsan neden savaşır?”
Bu eser Aytmatov’un en sarsıcı ve en insani romanlarından biridir. Hikâye savaş sırasında geçer ve merkezinde Tolgonay adlı bir anne vardır. Tolgonay savaşta: kocasını oğullarını gelinini kaybeder. Her şeyini kaybeder. Ama romanın en etkileyici yanı şudur: Tolgonay bütün acılarını Toprak Ana ile konuşarak anlatır. Toprak burada sadece doğa değildir. Toprak: geçmişi insanlığı sabrı yaşamın sürekliliğini temsil eder. Aytmatov bu romanda savaşın kahramanlık tarafını değil, annelerin yaşadığı acıyı anlatır. Tolgonay’ın dramı aslında milyonlarca insanın dramıdır. Romanın sonunda insan şu gerçeği hisseder: Savaş sadece cephede değil, evlerde de yaşanır. Temalar 1. Savaşın gerçek yüzü Aytmatov savaşın acısını annelerin gözünden anlatır. 2. Ana ve toprak bağı Toprak hem yaşamı hem ölümü temsil eder. 3. İnsan dayanıklılığı Tolgonay her şeyini kaybetmesine rağmen hayatta kalır. 4. Hatıra ve kayıp Romanın en güçlü yönü, insanın kayıplarıyla nasıl yaşadığını anlatmasıdır.

