Hz. Ömer (radıyallahu anh) elinde kamçı, çarşıya çıkar ve buyururdu ki: “Alışveriş bilgilerini öğrenmeden hiç kimse bu çarşıda iş yapmasın. Yoksa ister istemez faize düşer.” Alışverişin üç ayağı vardır. Birincisi satıcı ve alıcı, ikincisi mebi’ yani satılan mal, üçüncüsü ise sözleşmedir. (İmam Gazali- Kimya-i Saadet- s. 231) Alışverişin zahirini herkes bilir. Kitap içeriği, alışveriş kelimesinin kavramıyla; ruhumuza tesir eden manasıyla ilgilidir. İnsan, hayvandan üstün vasıflarla donatılmış, kendisini donatanı tanımak göreviyle dünya çarşısına gönderilmiştir. Bu büyük görevin farkına varmak, idrak ve icra etmek yeteneğine sahiptir. Fakat, kendisinden sonsuz üstte olan bir makamın hitabına muhatap olabilmek için tamamlaması gereken eksikleri vardır. Donatıldığı araçlar göz önünde olup, ilerideki büyük amaç uğrunda giderilecek eksiklerin görülmesine engel olacak surette parlamaktadır. Bu parlaklık giderilmedikçe, araçlar amaç kabul edilmekte ve kullanılıp tüketilmektedir. Fakat amaca ulaşmak ile hasıl olacak fayda elde edilememektedir. Güneş ışığını yansıtarak parlayan küçücük bir cam parçacığı güneş zannedilmektedir. Zamanla kirlenen cam parçacığı güneşi de yansıtamaz hale gelmektedir. Oysaki güneşi yansıtan cam ne ışık ne de sıcaklık verebilir. Amaç yerine konan araç; cennet yerine konan dünya; ilah yerine konan insan da böyledir. Alışverişin birinci unsurundaki satıcı insan; alıcı ise Yaratıcı’dır. Satılan mal ise, insanın bedenidir. Beden, Yaratıcı’ya satılsa kulluğa hizmet eder; nefse bırakılsa şeytana köle olur. Şübhesiz ki Allah, mü'minlerden nefislerini ve mallarını, karşılığında Cennet hakikaten onların olmak üzere satın almıştır! (Tevbe suresi 111. ayetten bir kısım) Sözleşme ise, Yaratıcı ile yaptığımız ve Rabbimiz olduğunu beyan ile kabul ettiğimiz sözleşmedir. Hani Rabbin, Âdemoğullarının bellerinden zürriyetlerini çıkarıp da onları kendilerine karşı şâhid tutmuştu (ve buyurmuştu ki:) “(Ben) sizin Rabbiniz değil miyim?” (Bütün ruhlar dediler ki:) “(Evet! Sen bizim Rabbimizsin!) Şâhid olduk!” Tâ ki kıyâmet günü: “Doğrusu biz bundan habersiz kimselerdik!” demeyesiniz. (Araf suresi 172. ayet) Alışverişi bu yönüyle değerlendirdiğimiz, çıkarıldığımız bu çarşıda malımızı yağma etmemek için öncelikli eksiğimizin bilinmesi ve bu eksiğimizi giderecek olanların ihtiyaç kabul edilmesi hususunu izaha çalıştık.
