Sayfaların Arasındaki Kimya: Kitaplar Neden Güzel Kokar?

Hiç eski bir sahafın kapısından içeri girip o tanıdık, huzur veren kokuyu içinize çektiniz mi? Ya da yeni aldığınız bir kitabın kapağını açar açmaz burnunuzu sayfalara dayadınız mı? Yalnız değilsiniz. Kitap kokusu tutkusu o kadar yaygın ki, literatürde bunun bir adı bile var: **Bibliosmia.**

Peki, bu kokunun ardındaki gerçek bilimsel sır nedir?

 1. Eski Kitapların "Tatlı" Sırrı

Eski kitaplar genellikle vanilya, badem ve hafif bir ot kokusu yayar. Bunun sebebi nostalji değil, tamamen kimyadır. Kağıdın yapısında bulunan **lignin** (odunsu bitkilerde hücre duvarını bir arada tutan madde) zamanla bozulmaya başlar. Bu bozulma sırasında ortaya çıkan uçucu organik bileşikler bize tanıdık kokuları verir:

 Vanilin: Adından da anlaşılacağı gibi bildiğimiz vanilya kokusunu yayar.

 Benzaldehit:Hafif bir badem kokusu katar.

 Etilbenzen:Çiçeksi, tatlı bir koku oluşturur.

Yani aslında kütüphanede dolaşırken bir yandan da kimyasal bir "bozulma" şölenine tanıklık ediyorsunuz!

 2. Yeni Kitapların "Modern" Esintisi

Yeni bir kitabın kokusu ise tamamen farklıdır. Burada başrolde kağıdın kendisinden ziyade üretim süreci vardır. Kağıdı beyazlatmak için kullanılan kimyasallar, matbaa mürekkebi ve cildi bir arada tutan yapıştırıcıların karışımı, o keskin ve "taze" hissi veren kokuyu yaratır.

3. Bilim İnsanları Bu Kokuyu Neden İnceliyor?

İster inanın ister inanmayın, kütüphaneciler ve koruma uzmanları kitapları *"koklayarak"* durum analizi yapıyorlar. Bir kitabın yaydığı kimyasal gazların oranına bakılarak, kitabın ne kadar hızlı yıprandığı ve hangi koşullarda saklanması gerektiği tespit edilebiliyor.

> **Biliyor muydunuz?**

> 1800’lerin ortasından önce basılan kitaplar, modern kitaplara göre çok daha yavaş yaşlanır. Çünkü o dönemde kağıt yapımında kullanılan pamuk ve keten lifleri, günümüzün asidik odun hamuru kağıtlarına göre çok daha dayanıklıdır. Yani 200 yıllık bir kitap, 20 yıl önce basılmış ucuz bir kağıt kapaklı kitaptan daha sağlam kalabilir!

> 

Bir dahaki sefere bir kitabı kokladığınızda, aslında bir zaman makinesinin içindeki kimyasal tepkimeleri soluduğunuzu hatırlayın. Kitaplar sadece hikayeleriyle değil, molekülleriyle de yaşıyor.

*Sizin favoriniz hangisi? Yeni bir kitabın heyecan verici keskin kokusu mu, yoksa eski bir sahaf kitabının vanilyalı huzuru mu?*