Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar
Fuad KöprülüFuad Köprülü'nün bu eseri, edebi yönünün yanı sıra, tarihsel bir anlam da ifade etmektedir. Türk Edebiyatı'nın yanında, Türk Tarihinin de önemli eserleri arasında sayılmaktadır. Osmanlı'nın yıkılışına müteakip, kendisine görev addedilen Türk tarihini tekrardan inşaa konusunda önemli bir çalışmadır. Köprülü eserinde dört önemli tarihsel şahsiyetin üzerinde durmuştur. Bu kişiler; Ahmed Yesevi, Hacı Bektaş, Mevlana ve Yunus Emre'dir. Bahsedilen kişilerden Bilhassa Ahmed Yesevi, bugün halen tarihsel ve kültürel önemi idrak edilememiş, çözümlemesi tam yapılamamış abidevi bir şahsiyettir. Kendisi, Anadolu'nun Müslümanlaşmasında büyük çaba sarf etmiş birisi olmasına rağmen, Türk Tarihince yeteri kadar incelenmemiştir. Bunun sebepleri arasında, şüphesiz; tarihi olarak kesinlik içeren delillerin olmayışı da etkendir. Yesevi'nin hikmet isimli divanı hem içeriği hem de edebi yönü açısından önemli bir yere sahiptir. Yesevi'den önce Türk Halkının ozanlar vasıtasıyla derin ve geniş bir edebi kültürünün olduğu bilinmesine rağmen, yazılı eserlerin olmayışı, bu ozanlara ve islam öncesi Türk Edebiyatı'na dair kapsamlı bilgi edinemeyişimizin birincil sebebidir. Bu sebeple halen Çin Vekayinameleri Türk Tarihi ve edebi yönününün birincil kaynakları olmak durumundadır. Eserde üzerinde durulan şahsiyetlerden birisi de Türk Tasavvuf Edebiyatının önemli aktörlerinden kabul edilen Mevlana'dır. Köprülü eserinde, Mevlana'nın divan, fih-i ma fih, rubailer v.b eserlerinden ziyade ilginç bir şekilde ısrarla Mesnevi hakkında izahat vermektedir. Köprülü, Mevlana'nın edebi yönünü yeterli bir şekilde ifade etmekle beraber, gene ilginç bir şekilde Mevlana'nın tarihsel kişiliği üzerinde neredeyse hiç bilgi vermemektedir. Mevlana'nın Anadolu'da zorla şeyh-üş şua seçilmesi, kendisine tabi olmayan